Hướng dẫn cấp tốc phần mềm gơ WinVNKey    

 

Trần Tư B́nh

         

 

MỤC LỤC                                                                                                                                                                                                                                                

A. VÀI NÉT VỀ WINVNKEY

 

B. CÁC BƯỚC CĂN BẢN                                                       

                                                                                                         

B1. Tải xuống (download) WinVNKey                                    

- Làm sao tải xuống ?                                                    

- Có thể chứa vào đâu ?                             

B2. Cài đặt (install) WinVNKey                                    

B3. Chạy và tắt WinVNKey                                           

- Làm sao chạy ?                                        

- Làm sao tắt ?                                           

                   B4. Xem thông tin các chức năng của WinVNKey         

B5. Giải đáp các thắc mắc về WinVNKey                                         

B6. Cách báo lỗi                                                  

 

C. CÁC KIỂU GƠ DẤU CHỮ VIỆT TRONG WINVNKEY                

                                        

C1. Nguyên tắc chung                                                    

C2. Làm sao gơ kiểu VIQR ?                                         

C3. Làm sao gơ kiểu VNI ?                                                               

C4. Làm sao gơ kiểu Telex ?                                                              

C5. Kiểu gơ dấu Tubinhtran                                                             

C6. Làm sao gơ các kiểu khác ?                                                        

C7. Làm sao thay đổi kiểu gơ theo ư riêng ?                             

 

D. CÁC BỘ CHỮ (CHARSET) TRONG WINVNKEY                                              

 

E. CÁC PHƯƠNG PHÁP GƠ DẤU THÔNG MINH                                   

 

F. CÁCH GƠ NHANH BẰNG MACRO                                             

         

F1. Làm sao dùng các macro có sẵn ?                                              

F2. Làm sao định nghĩa thêm các macro ?                                        

 

G. CÁCH GƠ NHANH TUBINHTRAN                                             

 

H. CÔNG DỤNG KHÁC NHAU GIỮA CÁC LOẠI MACROS                                                  

 

 

A. VÀI NÉT VỀ WINVNKEY

 

WinVNKey là phần mềm gơ chữ Việt và các ngôn ngữ khác trong môi trường Windows do nhóm thảo chương TriChlor tại Hoa-Kỳ thực hiện từ năm 1992. Lúc đầu WinVNKey chỉ hỗ trợ bảng mă VISCII. Kể từ phiên bản 4.x.x trở đi, TS Ngô Đ́nh Học đă nâng cấp WinVNKey lên thành bộ gơ đa ngữ. WinVNKey chạy trên Windows NT/2K/XP/2003/Vista.

 

WinVNKey hỗ trợ hầu hết các bộ chữ (bảng mă) Việt có trên thị trường, từ các bộ chữ thông dụng như Unicode, VISCII, VNI, VPS, ABC, … cho đến các bộ chữ cũ đă lỗi thời như VNU, VN LABs, VietRes, … Tổng cộng WinVNKey hỗ trợ 46 bộ chữ Việt cùng với 45 bộ chữ các nước khác. Do đó, ngoài việc chính là gơ chữ Việt, ta có thể dùng WinVNKey để gơ chữ viết của nhiều nước khác như Pháp, Đức, Ba lan, Tiệp, Nga, Pali, Pinyin, Nhật, v.v... Đặc biệt, có thể gơ chữ Hán, Nôm bằng âm Việt hoặc chữ Hán bằng Pinyin.

 

Sau đây là tóm tắt những đặc điểm chính:

 

- Có thể thay đổi giao diện sang tiếng Anh hoặc tiếng Việt tuỳ thích.

- Hỗ trợ rất nhiều cách gơ chữ Việt (VIQR tức VietNet, VNI, VPS, Telex, Microsoft, v.v.)

- Có thể gơ dấu bất kỳ nơi nào và WinVNKey sẽ tự đặt dấu đúng chỗ.

- Có khả năng sửa lỗi chính tả cho từ đơn.

- Có thể chuyển đổi giữa các bảng mă tiếng Việt cho văn bản trơn (plain text).

- Hỗ trợ hoán chuyển văn bản RTF mà không cần biết bảng mă (chỉ cần biết tên font nguồn và cho biết tên font đích muốn đổi)

- Hỗ trợ đổi dạng chữ hoa/thường trực tiếp cho đoạn văn trong bất kỳ ứng dụng nào bằng cách bôi đen đoạn văn đó, nhấn rồi thả phím CTRL, xong đè chuột phải để cho menu hoán chuyển hiện ra.

- Có thể chỉnh lại email (nhất là Yahoo email) đă bị biến dạng nhiều lần do không chọn UTF-8 đúng cách.

- Hỗ trợ nhiều loại macros để có thể dùng trong mọi t́nh huống gơ tốc kư.

- Hỗ trợ cách gơ nhanh Tubinhtran.

- Hỗ trợ gơ chữ các nước khác bằng macros.

- Hỗ trợ gơ chữ Hán Nôm bằng âm Việt, Pinyin, hoặc phương pháp Tứ Giác Hiệu Mă hoặc Thương Hiệt.

- Ngoài ra c̣n nhiều chức năng đa dạng khác. Muốn t́m hiểu các chức năng này, khi chạy WinVNKKey, chỉ cần nhấn các chữ màu xanh (hyperlinks) liên hệ để được giải thích tỉ mỉ.

 

B. CÁC BƯỚC CĂN BẢN

 

Bài “Hướng dẫn cấp tốc phần mềm gơ WinVNKey” này chỉ tŕnh bày các bước rất căn bản, các phần rất thường dùng trong WinVNKey.

 

B1. Tải xuống (download) WinVNKey

 

Làm sao tải xuống?

WinVNKey miễn phí. Các phiên bản chính thức được chứa ở: http://winvnkey.sf.net . Vào trang này, nhấn chữ “Dowload” sẽ hiện ra một trang chứa các phiên bản chính thức của WinVNKey.  Có 6 gói khác nhau:

 

-        3 gói hỗ trợ gơ chữ Hán/Nôm (dạng: EXE, RAR, ZIP).

-        3 gói không hỗ trợ Hán/Nôm (dạng: EXE, RAR, ZIP).

 

Thông thường, chỉ cần tải xuống một gói dạng EXE. Nếu không cần gơ Hán/Nôm, có thể giảm thời gian tải xuống bằng cách chọn gói không có Hán/Nôm.

 

Khi quyết định tải xuống gói nào, ta nhấn chuột phải ở gói ấy, xong chọn menu “Save Target As…”, sẽ hiện ra một khung “Save As”. Ở khung này, ta chọn thư mục (folder) mà ta muốn WinVNKey được lưu giữ, xong nhấn nút “Save” th́ WinVNKey sẽ tải xuống vào thư mục vừa chọn. 

 

Có thể chứa vào đâu?

Có thể chứa vào: Máy vi tính, USB, dĩa Floppy (1.44MB).

 

1) Vào máy vi tính: Tải xuống WinVNKey.EXE th́ WinVNKey tự động cài đặt vào máy. Tuy nhiên, nếu không cài đặt được v́ lư do nào đó th́ ta tải xuống gói WinVNKey ở dạng ZIP vậy. Dạng zip là một dạng nén. Dùng Windows XP, cũng có thể giải nén được bằng cách nhấn chuột phải lên zip file rồi chọn menu "Extract".

 

2) Vào USB: Tải xuống, giải nén (unzip) hoặc cài đặt trên USB đều được cả. Sau đó, khi chạy th́ nhấp chuột lên file winvnkey.exe mà chạy.  Tất cả các files của WinVNKey đều nằm trong thư mục (folder) đă cài đặt. Chỉ cần mang USB đó đến bất kỳ máy Windows nào cũng chạy được (dĩ nhiên phải là Windows 2000, NT, XP).

 

3) Vào dĩa Floppy: Chỉ có thể tải xuống dạng RAR mà thôi v́ nó chỉ chiếm có 1.2MB.  C̣n dạng zip th́ tùy theo phiên bản có thể chiếm hơn1.44 MB nên không vừa với floppy. Dạng rar là một dạng nén giống như zip. Dùng Windows XP, cũng có thể giải nén được bằng cách nhấn chuột phải lên rar file rồi chọn menu "Extract".

 

B2. Cài đặt (install) WinVNKey

Sau khi tải xuống WinVNKey vào thư mục, ta phải làm thêm các bước cài đặt cho lần đầu tiên th́ mới dùng được. Các bước cài đặt như sau:

 

Mở thư mục (folder) có WinVNKey vừa tải xuống, nhấp chuột 2 lần vào file WinVNKey sẽ có khung hiện ra như sau:

 

 

H́nh 1

 

Chọn nút "Yes" để tiếp tục cài đặt hoặc chọn nút "No" để hủy bỏ. Nếu chọn "Yes" sẽ hiện ra khung Setup và tự động nhảy đến 100% như sau:

 

 

H́nh 2

 

Sau một vài giây, khung Setup tự biến mất và tự động hiện ra khung khác như sau:

 

 

H́nh 3

 

Chọn nút "Next" để tiếp tục cài đặt hoặc chọn nút "Cancel" để hủy bỏ. Nếu chọn "Next" sẽ hiện ra khung như sau:

 

 

H́nh 4

 

Chọn nút "Yes" để tiếp tục cài đặt hoặc chọn nút "No" để hủy bỏ. Nếu chọn "Yes" sẽ hiện ra khung như sau:

 

 

H́nh 5

 

Nếu muốn cài đặt WinVNKey trong thư mục chọn sẵn như liệt kê trong h́nh, ta chọn nút "Next" để tiếp tục. Muốn cài đặt WinVNKey trong thư mục khác, hăy nhấn nút Browse.  Nếu muốn trở lại khung h́nh trước, nhấn nút "Back".  Cũng có thể chọn nút "Cancel" để hủy bỏ.

 

Nếu chọn "Next" sẽ hiện ra khung như sau:

 

 

H́nh 6

 

Chọn nút "Next" để tiếp tục hoặc nút "Back" để trở lại khung h́nh trước. Cũng có thể chọn nút "Cancel" để hủy bỏ. Nếu chọn "Next" sẽ hiện ra khung như sau:

 

 

H́nh 7

 

Chọn nút "Next" để tiếp tục hoặc nút "Back" để trở lại khung h́nh trước. Cũng có thể chọn nút "Cancel" để hủy bỏ. Nếu chọn "Next" sẽ hiện ra khung như sau:

 

 

H́nh 8

 

Chọn (tick) 2 ô "Yes" và nhấn nút "Finish" để hoàn tất việc cài đặt vào máy.

 

B3. Chạy và tắt WinVNKey

 
Làm sao chạy ?
Bắt đầu chạy WinVNKey bằng cách nhấn các nút: | Start > All Program > Vietnam > Winvnkey Multilingual for NT | như h́nh sau đây:
 
 

H́nh 9

 
Sẽ hiện ra trang Chính (Main) của khung WinVNKey như sau:
 
 
H́nh 10: Trang Chính (Main) tiếng Anh của khung WinVNKey ở dạng Mặc định (Default) vừa tải xuống  
 
 
Nếu thích giao diện tiếng Việt, nhấn nút “Run” ở trang Main, xong chọn “Hiển thị chữ Việt”, khung h́nh trên sẽ đổi thành:
 
 
H́nh 11: Trang Chính tiếng Việt của khung WinVNKey ở dạng Mặc định vừa tải xuống  
 
Từ khung này, ta có thể điều chỉnh để gơ chữ Việt theo ư muốn của ḿnh.

 

Làm sao tắt ?

Có thể tắt bằng 1 trong 3 cách sau:

◊ Tắt tạm thời: Nhấn chuột trái 1 lần trên h́nh   ở góc trái dưới màn h́nh máy vi tính, h́nh sẽ đổi thành  , WinVNKey sẽ tạm ngưng hoạt động.

Muốn chạy lại WinVNKey, nhấn chuột 1 lần trên h́nh  th́ h́nh sẽ đổi lại thành   .

 

◊ Tắt hẳn luôn:

-        Đè chuột phải lên h́nh    ở góc trái dưới màn h́nh và chọn menu “Tắt" (exit).

-        Hoặc nhấn nút “Tắt" ở dưới trang Chính của khung WinVNKey.

 

B4. Xem thông tin các chức năng của WinVNKey

Các chữ màu xanh trong khung WinVNKey đều là đường dẫn (hypelink) để xem thêm thông tin liên hệ. Khi rà chuột lên các hypelink th́ hiện ra hàng chữ cho biết nếu nhấn chuột vào th́ sẽ biết được điều ǵ.

 

Ví dụ: Ở h́nh 11, ta rà chữ "Kiểu gơ" th́ hiện ra hàng chữ “Nhấn để điều chỉnh các phương pháp gơ chữ Việt”. Nếu nhấn chữ "Kiểu gơ" sẽ hiện ra khung “Điều chỉnh cách gơ chữ Việt” về kiểu gơ “2. VIQR – linh động”. Và trong khung “Điều chỉnh cách gơ chữ Việt” cũng có các hypelink khác, ta muốn xem thêm thông tin nào th́ nhấn chuột vào hypelink đó.

 

B5. Giải đáp các thắc mắc về WinVNKey

Có thể tham gia diễn đàn WinVNKey hoặc UniKey để được giải đáp các thắc mắc:

 

-        WinVNKey:  http://vietunicode.sourceforge.net/forum/viewforum.php?f=2

-        UniKey:  Xin gởi thắc mắc vào chủ đề “Tiếng Việt trong máy tính” ở đường dẫn sau:

http://www.unikey.org/forum/viewforum.php?f=4&sid=717c7f27de79280c648352e6688f6cf0

 

Hoặc có thể dùng WinVNKey, nhấn các nút: | Chạy > Truy cập (browse) > Diễn đàn ở VietUnicode |

 

B6. Cách báo lỗi
Có thể báo lỗi bằng cách nhấn các nút: | Chạy > Báo lỗi > Soạn thư báo lỗi |, sau đó màn h́nh sẽ hiện ra một mẫu thư soạn sẵn và ta báo lỗi theo hướng dẫn của thư ấy.
 

C. CÁC KIỂU GƠ DẤU CHỮ VIỆT TRONG WINVNKEY    

 

C1. Nguyên tắc chung

WinVNKey hỗ trợ nguyên tắc gơ chữ trước, dấu sau.  Dấu có thể được gơ liền sau mẫu tự hoặc ở cuối từ và WinVNKey sẽ tự động đặt dấu đúng vào mẫu tự cần thiết.  Các kiểu gơ chữ Việt khác nhau có các phím khác nhau tượng trưng cho các dấu thanh, dấu phụ (trăng, mũ, râu, gạch ngang cho đ).

 

Trong WinVNKey có đến 15 kiểu gơ dấu, ta chọn kiểu gơ nào cũng được.  Sau đây là bảng tóm lược của 4 kiểu gơ chính.

 

Dấu hoặc Chữ

Kiểu gơ VIQR

Kiểu gơ VNI

Kiểu gơ Telex

Kiểu gơ Tubinhtran

sắc

’

1

s

1

huyền

`

2

f

2

hỏi

?

3

r

3

ngă

~

4

x

4

nặng

.

5

j

5

â

a^

a6

aa

a6  hoặc  aq

ô

o^

o6

oo

o6  hoặc  oq

ê

e^

e6

ee

ee

ư

u+

u7

uw

uu

ơ

o+

o7

ow

oo

ă

a(

a8

aw

aa

đ

dd

d9

dd

d

d

 

 

 

z

 

C2. Làm sao gơ kiểu VIQR ?

Kiểu gơ VIQR (Vietnamese Quoted Readable) dùng dấu sẵn có trên bàn phím để gơ dấu chữ Việt. Nói rơ hơn là dùng các kư tự trong bảng mă ASCII để gơ dấu chữ Việt.

 

Dấu hoặc Chữ

Kiểu gơ VIQR

Ví dụ

sắc

’

a’   →  á

huyền

`

a`  →  à

hỏi

?

a?  →  ả

ngă

~

a~  →  ă

nặng

.

a.   →  ạ

â

a^

 a^m  →  âm

ô

o^

  o^m  →  ôm 

ê

e^

  e^m  →  êm

ư

u+

  tu+   →  tư

ơ

o+

o+n  →   ơn

ă

a(

a(n  →     ăn

đ

dd

  ddi  →  đi

Phím:  Thoát

\

a\.  →  a.

 

Đầu tiên, bạn phải bật WinVNKey lên bằng cách nhấn các nút: | Start > All Program > Vietnam > Winvnkey Multilingual for NT | sẽ hiện ra trang Chính ở dạng mặc định của khung WinVNKey:
 
 

H́nh 12

 
Xong mở Microsoft Word ra và nếu không thay đổi ǵ hết trong khung WinVNKey, ta sẽ phải gơ chữ Việt bằng cách dùng các phím theo kiểu gơ VIQR. Đây là kiểu gơ mặc định (default) của WinVNKey.

 

Ví dụ:                   Phấn son tô điểm sơn hà
                                      Làm cho rỡ mặt đàn bà nước Nam

 

          Gơ phím:              Pha^’n son to^ ddie^?m so+n ha`

                                      La`m cho ro+~ ma(.t dda`n ba` nu+o+’c Nam

 

Ghi chú:  Nếu trường hợp các qui ước bị thay đổi, nay muốn phục hồi lại kiểu gơ VIQR th́ chỉ cần nhấn nút “Mặc định” dưới đáy.

 

C3. Làm sao gơ kiểu VNI ?

Kiểu gơ VNI dùng các phím số để gơ dấu chữ Việt.

   

Dấu hoặc Chữ

Kiểu gơ VNI

Ví dụ

sắc

1

a1   →  á

huyền

2

a2  →  à

hỏi

3

a3  →  ả

ngă

4

a4  →  ă

nặng

5

a5  →  ạ

â

a6

a6m  →  âm

ô

o6

o6m  →  ôm

ê

e6

e6m  →  êm

ư

u7

tu7   →  tư

ơ

o7

o7n  →   ơn

ă

a8

a8n  →   ăn

đ

d9

d9i   →  đi

Phím:  Thoát

\

a\1   →  a1

 

Ta nhấn mũi tên ở hộp Kiểu gơ trong trang Chính để chọn kiểu gơ số 6. VNI như h́nh sau đây:

 

 

H́nh 13

 

Ví dụ:                   Phấn son tô điểm sơn hà
                                      Làm cho rỡ mặt đàn bà nước Nam

 

          Gơ phím:              Pha61n son to6 d9ie63m so7n ha2

                                      La2m cho ro74 ma85t d9a2n ba2 nu7o71c Nam

 

Ghi chú:  Nếu trường hợp các qui ước bị thay đổi, nay muốn phục hồi lại kiểu gơ VNI th́ chỉ cần:

 

-        Nhấn nút “Mặc định” dưới đáy

-        Xong nhấn mũi tên đen ở hộp Kiểu gơ để chọn lại kiểu gơ số “6. VNI”.

 

C4. Làm sao gơ kiểu Telex ?

Kiểu gơ Telex dùng phím lặp, các mẫu tự không có trong chữ quốc ngữ hoặc vị trí các mẫu tự không có trong chữ quốc ngữ để gơ dấu chữ Việt.

  

Dấu hoặc Chữ

Kiểu gơ Telex

Ví dụ

sắc

s

as   →  á

huyền

f

af  →  à

hỏi

r

ar  →  ả

ngă

x

ax  →  ă

nặng

j

aj  →  ạ

â

aa

aam  →  âm

ô

oo

oom  →  ôm

ê

ee

eem  →  êm

ư

uw

tuw   →  tư

ơ

ow

own  →   ơn

ă

aw

awn  →   ăn

đ

dd

ddi   →  đi

Phím:  Thoát

\

a\s   →  as

 

Ta nhấn mũi tên ở hộp Kiểu gơ trong trang Chính để chọn kiểu gơ số 10. Telex 3 như h́nh sau đây:

 

 

H́nh 14

 

Ví dụ:                   Phấn son tô điểm sơn hà
                                      Làm cho rỡ mặt đàn bà nước Nam

 

          Gơ phím:              Phaasn son too ddieerm sown haf

                                      Lafm cho rowx mawjt ddafn baf nuwowsc Nam

 

Ghi chú:  Nếu trường hợp các qui ước bị thay đổi, nay muốn phục hồi lại kiểu gơ Telex th́ chỉ cần:

 

-        Nhấn nút “Mặc định” dưới đáy.

-        Xong nhấn nhấn mũi tên đen ở hộp Kiểu gơ để chọn lại kiểu gơ số “10. Telex 3”.

 

C5. Kiểu gơ dấu Tubinhtran

 

Dấu hoặc Chữ

Kiểu gơ dấu Tubinhtran

Ví dụ

sắc

1

a1   →  á

huyền

2

a2  →  à

hỏi

3

a3  →  ả

ngă

4

a4  →  ă

nặng

5

a5  →  ạ

â

a6 

  hoặc    aq *

a6m  →  âm

aqm  →  âm

ô

o6 

  hoặc    oq *

o6m  →  ôm

oqm  →  ôm

ê

ee

eem  →  êm

ư

uu

tuu   →  tư

ơ

oo

oon  →   ơn

ă

aa

aan  →   ăn

đ

d

di   →  đi

d

z

za   →  da

Phím:  Thoát

\

a\1   →  a1

 

                                                (*) aq và oq th́ thích hợp cho bàn phím Pháp v́ nó có cấu tạo khác với bàn phím Anh-Mỹ.

 

Kiểu gơ dấu Tubinhtran thật ra phần lớn là tổng hợp các ưu điểm của 2 kiểu gơ VNI và Telex. Kiểu gơ này giúp ta gơ dấu chữ Việt được nhanh hơn v́:

 

-        Dùng đến 4 phím lặp: ee, uu, oo, aa (để gơ: ê, ư, ơ, ă) nên không cần di chuyển ngón tay.

-        Ở bàn phím Anh - Mỹ, vị trí các phím: 1, 2, 3, 4, 5 (để gơ dấu thanh) và 6, q, a, e, u, o  (để gơ: â, ô, ê, ă, ư) nằm gần nhau nên ta di chuyển ngón tay không xa khi gơ những chữ có dấu thanh và mẫu tự có dấu.

-        Mẫu tự “đ” chỉ cần gơ 1 lần phím “d”.

 

Làm sao gơ dấu kiểu Tubinhtran?

Ta nhấn mũi tên ở hộp “Kiểu gơ” trong trang Chính để chọn kiểu gơ Tubinhtran như h́nh sau đây:

 

 

H́nh 15

 

Lưu ư:  Điều chỉnh như trên th́ phải gơ chữ Việt theo cách thông thường tựa như khi dùng các kiểu gơ khác.

 

C6. Làm sao gơ các kiểu khác?

Nhấn mũi tên đen ở hộp “Kiểu gơ” trong trang Chính sẽ hiện ra bảng liệt kê 15 kiểu gơ. Ta chọn kiểu gơ nào cũng được.

 

C7. Làm sao thay đổi kiểu gơ theo ư riêng?

WinVNKey cho phép thay đổi kiểu gơ theo ư muốn riêng. Ta có thể xếp các dấu chữ Việt theo bất cứ nút dấu nào. 

 

Cách làm: Nhấn chữ “Kiểu gơ” màu xanh ở trang Chính của khung WinVNKey, sẽ hiện ra khung “Điều Chỉnh Cách Gơ Chữ Việt” dưới đây:

 

 

H́nh 16

 

Ta có thể thay đổi xếp các dấu chữ Việt theo bất cứ nút dấu nào. Xong, ta nhấn mũi tên đen kế nút “Kiểu gơ” ở góc trên và chọn menu “Lưu trữ dưới tên khác” (Save As). Lúc ấy sẽ hiện ra khung “Đặt Tên Phương Pháp Gơ Chữ” như h́nh dưới đây và sau khi chọn tên mới, ta nhấn nút “OK”.

 

 

H́nh 17

 

 

D.  CÁC BỘ CHỮ (CHARSET) TRONG WINVNKEY

 

Bộ chữ, c̣n gọi là bảng mă, là tập hợp các kư tự được sắp xếp theo một thứ tự nhất định nào đó. Cùng một tập hợp nhưng mỗi cách sắp xếp khác nhau sẽ tạo thành một bộ chữ khác nhau. Thí dụ: Bộ chữ Unicode là tập hợp các kư tự Việt được sắp xếp theo thứ tự do tập đoàn Unicode Consortium qui định, bộ chữ VISCII là do nhóm chuyên gia Việt Nam ở hải ngoại (Viet-Std) qui định, c̣n VNI là do công ty VNI Soft, VPS là do tổ chức VPS, v.v.

 

Khi các kư tự trong một bộ chữ được hiển thị thành chữ theo một kiểu nào đó th́ tập hợp các h́nh chữ c̣n được gọi là phông chữ. Thí dụ: phông chữ kiểu Times, phông chữ kiểu Courier. V́ thứ tự các chữ trong một phông phải giống hệt thứ tự các chữ trong bảng mă, nên nhiều khi gây ra hiểu lầm giữa phông chữ và bộ chữ (bảng mă). 

 

WinVNKey hỗ trợ hầu hết các bộ chữ Việt có trên thị trường, từ các bộ chữ thông dụng như Unicode, VISCII, VNI, VPS, ABC, … cho đến các bộ chữ cũ đă lỗi thời như VNU, VN LABs, … Tổng cộng WinVNKey hỗ trợ 46 bộ chữ Việt ...

 

Bộ chữ thông dụng nhất hiện nay là Unicode do tập đoàn Unicode Consortium thiết kế và phát hành. Ở trạng thái mặc định (default) của WinVNKey, ta sẽ dùng bộ chữ Unicode. Các phông thông dụng của Unicode là: Arial, Tahoma, Verdana, Times New Roman, Courier New..v.v..

 

Cách chọn các bộ chữ như sau. Ví dụ:

 

1.     Nếu dùng phông của Unicode th́ phải chọn bộ chữ (bảng mă - Charset) là Unicode (bộ chữ thứ 4 trong ô “Bộ chữ” ở trang Chính của khung WinVNKey). 

2.     Nếu dùng phông của VPS th́ phải chọn bộ chữ là VPS (bộ chữ thứ 11 trong WinVNKey). 

3.     Nếu dùng phông của VNI th́ phải chọn bộ chữ là VNI (bộ chữ thứ 10 trong WinVNKey). 

4.     v.v…

 

E.  CÁC PHƯƠNG PHÁP GƠ DẤU THÔNG MINH

 

WinVNKey hỗ trợ 17 cách kết hợp dấu thông minh để ta gơ dấu chữ Việt được nhanh hơn và chính xác hơn. Người dùng thích cách nào th́ chọn cách đó.

 

Nhấn mũi tên đen ở hộp “Cách kết hợp dấu” trong trang Chính sẽ hiện ra bảng liệt kê 17 cách kết hợp dấu, được đánh số từ 0 đến 16 (xem h́nh dưới).

 

 

H́nh 18

 

Ví dụ, ta chọn cách số 5. “Vần kiểu tự do (Gơ dấu tự do, kết hợp nếu là vần Việt)”. Muốn hiểu nội dung cách này, ta nhấn chuột ở chữ màu xanh “Cách kết hợp dấu” sẽ hiện ra khung “Chọn Lựa Cho Chữ Việt” như h́nh dưới đây. Ở khung này, ta nhấn các nút h́nh vuông sẽ hiện ra các chi tiết được hỗ trợ trong cách này.

 

 

H́nh 19

 

F.  CÁCH GƠ NHANH BẰNG MACRO

 

Chữ “Macro” trong WinVNKey được hiểu là cách gơ tắt, tốc kư.

 

So với các phần mềm gơ khác, ưu điểm nổi bật của WinVNKey là thiết kế sẵn các cách gơ nhanh bằng macro.

 

F1.  Làm sao dùng các macro có sẵn ?

WinVNKey cung cấp sẵn một số macro để người dùng có thể sử dụng liền, hoặc sử dụng như là những ví dụ để từ đó mà phát triển thêm lên.

 

Ví dụ, ta muốn dùng macro có sẵn trong tệp từ “Thường Dùng”, theo kiểu gơ VNI chẳng hạn th́ ta điều chỉnh trang Chính như h́nh sau:

 

 

H́nh 20

 

Sau đó, nhấn chữ “Macro” màu xanh, sẽ hiện ra khung “Chọn Lựa Macro” như h́nh dưới đây. Ta chọn ô “Thường dùng” th́ hộp kế bên sẽ cho thấy các macros có sẵn biến thành chữ ǵ.

 

 

H́nh 21

 

Chọn xong, mở Microsoft Word, ví dụ gơ chta rồi gơ phím trống (space), sẽ biến thành chữ chúng ta.

 

F2. Làm sao định nghĩa thêm các macro ?

Ví dụ ta muốn định nghĩa thêm macro dc bung ra được trong tệp từ “Thường Dùng”, ta nhấn nút “Biên soạn” ở đáy, sẽ hiện ra khung dưới đây. Vào khung này làm các bước sau:

 

-        Nhấn nút “Thêm” (Add)

-        Gơ macro dc và chữ được vào 2 ô dưới đáy như trong h́nh.

-        Nhấn nút “Nhập vào” (Enter). Macro mới dc bung ra được sẽ được thêm vào.

-        Sau cùng, nhấn nút X ở góc trên để đóng lại và macro dc → được sẽ được lưu trữ trong WinVNKey.

 

 

H́nh 22

 

 

G.  CÁCH GƠ NHANH TUBINHTRAN

 

Đây là phương pháp gơ tắt chữ Việt rất nhanh trên máy vi tính. Người dùng chỉ cần gơ chữ tắt trên bàn phím nhưng nhờ có phần mềm hoán chuyển nên máy vi tính vẫn hiện ra chữ Việt trọn vẹn. Phương pháp gơ tắt này đă được thực hiện thành công trong WinVNKey kể từ phiên bản 5.4.444 trở đi.

 

Kể từ phiên bản WinVNKey 5.4.444 trở đi, có cài sẵn 2 tệp gơ tắt (Macro files):

 

-        Cách Tubinhtran (có dấu):  Để gơ nhanh chữ Việt có dấu.

-        Cách Tubinhtran (không dấu):  Để gơ nhanh chữ Việt không dấu.  

 

Muốn dùng tệp nào th́ chọn tệp ấy. Lúc không dùng nữa th́ tắt rồi gơ chữ Việt theo cách b́nh thường.

 

Thời gian gơ giảm được khoảng 30% khi chỉ dùng tệp “Cách Tubinhtran”. Thời gian gơ giảm được nhiều hơn nữa nếu dùng kết hợp tệp “Cách Tubinhtran” với các tệp gơ tắt do ta tự qui ước. 

 

Cách gơ nhanh này được tŕnh bày đầy đủ trong bài “Một phương pháp mới để gơ nhanh chữ Việt trong WinVKey” và bài “Cách gơ nhanh chữ Việt không dấu”.

 

 

H. CÔNG DỤNG KHÁC NHAU GIỮA CÁC LOẠI MACROS

 

(Trích thư trả lời của TS Ngô Đ́nh Học trong diễn đàn WinVNKey và thư trao đổi riêng khi chúng tôi hỏi về công dụng khác nhau giữa các loại macros)

 

Phần này dành cho ai muốn t́m hiểu sâu hơn về các chức năng Macros khác trong WinVNKey

 

Kể từ phiên bản 5.4.x WinVNKey hỗ trợ 6 loại macros.  Khi nhấn lên hyperlink "Macro" màu xanh ở trang Chính ta sẽ thấy 2 loại tự bung, 2 loại macro tượng trưng cho vần, và 2 loại cho từ hoặc cụm từ. 

 

Chú ư:

1) Đối với WinVNKey, từ (word) là một chuỗi các kư tự đứng sát nhau và được bao bọc bởi các dấu ngắt từ như dấu trắng (space) hoặc dấu chấm, dấu phẩy, chấm phẩy, ngoặc đơn, ngoặc kép, v.v.  Thí dụ:  "abc def123, xyz2t" là một chuỗi gồm có 3 từ là "abc", "def123" và "xyz2t".  Nhiều khi từ được hiểu theo nghĩa rộng bao gồm tất cả các kư tự ngoại trừ dấu trắng hoặc TAB.  Trong thí dụ vừa nêu, "def123," cũng có thể hiểu là từ thứ nh́ có kể luôn dấu phẩy.

 

2) WinVNKey có cẩm nang bằng English trên mạng (Online Manual): http://winvnkey.sf.net.  Cẩm nang này mô tả rất chi tiết tất cả các chức năng của WinVNKey 5.0.355.  Tuy cẩm nang này chưa được cập nhật hóa nhưng những giải thích về các chức năng hoặc cách dùng cơ bản vẫn c̣n có giá trị trong các phiên bản về sau.

 

Mỗi loại macro được hỗ trợ bằng một thẻ hoặc trang trong WinVNKey.  Thẻ Ngôn ngữ cũng là một h́nh thức macro tự bung. Sở dĩ có nhiều loại macros là v́ WinVNKey được thiết kế cho môi trường đa ngữ, nghĩa là cần phải hỗ trợ cho việc gơ nhiều ngôn ngữ khác nhau cùng một lúc. 

 

Mỗi thẻ macro có thể có nhiều tệp để cho ta có thể bật hoặc tắt từng tệp.  Mỗi tệp lại có nhiều tùy chọn (option) để ta có thể thay đổi tính năng của tất cả macro trong tệp đó.  Bẵng cách này, ta có thể gán cho macro thuộc loại này một số tính năng của loại khác. 

 

Khi ta gơ xong một phím chữ, WinVNKey sẽ xử lư cả cụm chữ vừa gơ vào theo thứ tự sau đây: 

-         Trước hết kết hợp dấu tiếng Việt dựa theo các tùy chọn ở trang Kiểu Gơ và trang Cách Kết Hợp.

-         Kế tiếp xử lư các macro được bật lên ở thẻ Ngôn ngữ.

-         Cuối cùng xử lư 6 loại macro theo thứ tự sau đây nếu chúng được chọn ở trang Chính: Tự bung cấp 1, Tự bung cấp 2, macro Đuôi, Vần Lười, Tốc Kư, Từ Lười. 

-         Tuy nhiên, ta có thể thay đổi quá tŕnh này bằng cách dùng thẻ "Xử Lư Macro" để điều khiển WinVNKey ngừng xử lư macro nếu cụm chữ đă bị một macro nào đó biến đổi rồi.

 

Sau đây là tóm tắt 6 loại macros.

 
Tự bung cấp 1 và 2:

-         Công dụng: thường dùng để tượng trưng cho một mẫu tự, hoặc một phần của từ.

-         Giống nhau: Có thể gơ macro bất cứ nơi nào trong cụm chữ và macro tự động bung ra khi gơ xong kư tự cuối cùng.

-         Khác nhau: Tự bung cấp 1 được xử lư trước Tự bung cấp 2.


Thí dụ: "Địa cầu" viết là земля (tiếng Nga) và 地球 (chữ Hán Phồn thể). Một người Nga dùng bàn phím Mỹ để gơ chữ Hán Phồn thể có thể qui định macro như sau:

Tự bung cấp 1: 3em => зем và lr => ля
Tự bung cấp 2: земля => 地球

Như vậy khi gơ 3emlr sẽ được bung ra thành 地球.  Sở dĩ có được kết quả này là do WinVNKey xử lư Tự bung cấp 1 trước Tự bung cấp 2.  Tuy đều có cùng khả năng bung ra tức khắc, nhưng v́ thứ tự xử lư khác nhau nên ta thấy được điều sau đây hiện ra trên màn ảnh:

1) Gơ 3em sẽ thấy зем
2) Gơ tiếp 2 chữ lr: земlr
3) Vừa gơ xong chữ r th́ Tự bung cấp 1 xử lư làm cho nó bung ra thành земля, rồi kế đến Tự bung cấp 2 xử lư земля làm cho nó bung ra thành 地球.

Thí dụ nêu trên minh họa một trong những công dụng của hai loại macro tự bung mà thôi.  Nếu muốn cùng một cụm chữ trải qua 3 lần tự bung th́ tự bung đầu tiên nên bỏ vào thẻ Ngôn Ngữ, tự bung thứ nh́ vào thẻ Tự bung cấp 1, tự bung thứ ba vào thẻ Tự bung cấp 2.  C̣n qui ước mỗi loại như thế nào th́ do ta quyết định. 

 

Chẳng hạn, ta có thể dùng 2 loại tự bung để sửa chính tả cho cả cụm chữ sau khi gơ xong 1 kư tự tiếng Việt. Xét thí dụ chữ thuở. Giả dụ WinVNKey được chạy với tất cả các chức năng thông minh bị tắt đi (chọn kiểu gơ số 4 và cách kết hợp số 0).  V́ hầu như ư và ơ thường đi đôi với nhau, ngoại trừ các chữ như huơ, thuở, nên ta có thể qui ước như sau để gơ cho nhanh:

Tự bung cấp 1: uơ => ươ và ưo => ươ (tức tự động thêm dấu móc thứ nh́, tiết kiệm 1 thao tác)
Tự bung cấp 2: hươ => huơ và qươ => quơ (tức chỉnh lại chỉ c̣n 1 dấu móc mà thôi)

Với các macro này, khi gơ Chuơng dưong sẽ được Chương dương, nhưng gơ huơ th́ chỉ được đúng là huơ mà thôi.  Do đó, Tự bung cấp 2 có thể dùng để sửa chính tả (autocorrection).

Macro Đuôi và Vần Lười

-         Công dụng: thường dùng để tượng trưng cho cụm chữ ở phần đuôi của một từ, như tiếp vĩ ngữ hoặc vần.

-         Giống nhau: phải gơ macro ở sau mẫu tự khác (có tùy chọn cho phép gơ đầu từ)

-         Khác nhau: Vần Lười được xử lư sau macro Đuôi. Ngoài ra, sự khác biệt chính của 2 loại này là cách xử lư dạng chữ hoa/thường.

1.      Macro Đuôi: case sensitive, phải gơ đúng dạng chữ hoa/thường như được định

2.      Vần Lười: case smart và chỉ bung ra khi có thể tạo thành một từ có âm Việt (nhưng không cần đúng chính tả, như "băng"). 

 

Case smart có nghĩa là cụm chữ sẽ bung ra một cách thông minh bằng cách tự thay đổi dạng chữ hoa hay thường tùy theo lúc gơ từng kư tự của macro. Lúc qui ước macro th́ chỉ cần qui ước một dạng, nhưng khi gơ th́ có thể thay đổi dạng hoa/thường. Thí dụ:  Giả sử Vần Lười bb tượng trưng cho ong.  Gơ cbb sẽ bung ra cong, c̣n gơ CBB sẽ bung ra CONG (mặc dù không có qui ước BB là ONG).


Tốc Kư và Từ Lười

-         Công dụng: thường dùng để tượng trưng cho toàn bộ một cụm kư tự chẳng hạn như từ (word) hoặc nhóm từ.

-         Giống nhau: phải gơ macro ở đầu từ, tức sau dấu trắng hoặc các dấu ngắt từ.

-         Khác nhau: Từ Lười được xử lư sau khi xử lư xong Tốc Kư.  Ngoài ra, sự khác biệt chính của 2 loại này là cách xử lư dạng chữ hoa/thường.

1.      Shorthand: case sensitive, phải gơ đúng dạng chữ hoa/thường như được định

2.      Từ Lười: case smart như đă giải thích về Vần Lười.


Tại sao phải hỗ trợ Tốc Kư?
Đặc điểm chính của Tốc Kư là case sensitive. Phải gơ đúng dạng chữ th́ nó mới bung ra. Điều này rất cần thiết cho nhiều người (nhất là viết lập tŕnh hoặc dùng TeX/LaTex). Họ có thể muốn có nhiều macros chỉ khác nhau về dạng chữ hoa/thường nhưng lại bung ra các cụm từ hoàn toàn khác nhau.

Thí dụ:  gtc => go to church
            gtC => go to Canada


Tóm lại, WinVNKey cung cấp phương tiện, c̣n muốn dùng hay không là tùy nhu cầu của từng người. Nói chung, ta nên tận dụng macro lười v́ đỡ phải qui ước nhiều dạng chữ hoa/thường.  Nếu dùng macro Đuôi hoặc Tốc Kư, chúng không thể tự động thay đổi dạng chữ hoa/thường và do đó ta phải qui ước tất cả các dạng chữ của macro, thí dụ:
            il => iên
            IL => IÊN
            iL => iên
            Il => Iên

Sở dĩ WinVNKey không qui ước dạng lười cho các loại macro tự bung v́ lư do đơn giản sau đây.  Macro tự bung thường dùng để viết tắt mẫu tự của một ngôn ngữ. Mỗi ngôn ngữ thường có một số lượng mẫu tự rất giới hạn.  Do đó, ta có thể liệt kê tất cả các dạng hoa thường của chúng một cách dễ dàng.  Xin xem qui ước tất cả các chữ hoa/thường của tiếng Pháp, Đức, v.v. ở thẻ Ngôn ngữ.

 

___________________________________________________________________________________________________________________________

 

 

 

 

 

 

Xin xem Bài tóm gọn của bài này ở trang nhà: http://vietpali.sf.net/binh

 

Nguồn:        - Tạp chí mạng Chim Việt Cành Nam  http://chimviet.free.fr (Mục: Sách đáng chú ư, Văn Học - Luận).

                   - Trang mạng Chữ Việt Nhanh http://vietpali.sf.net/binh