TỐC K CHỮ VIỆT

 

Trần Tư Bnh

 

 

A. Qui ước tốc k

B. Bảng tm tắt

C. Hai đoạn thơ chữ tốc k

D. Lời cuối 

 

Bi ny trnh by một cch tốc k c hệ thống cho chữ Việt. Chng hữu ch cho việc:

- Chat trn mạng, viết tin nhắn ở điện thoại di động, v.v

- Ci đặt vo trang G Tắt ở cc bộ g chữ Việt để khi g chữ tốc k m my tnh vẫn hiện ra chữ Việt trọn vẹn (hiện đ được tch hợp trong WinVNKey).    

- Gp một số cho việc cải tiến chữ quốc ngữ nếu việc cải tiến l cần thiết.  

 

A. QUI ƯỚC TỐC K

 

Xin đọc cc qui ước theo thứ tự từ trn xuống dưới v chng c quan hệ nối tiếp.

Hiểu được qui ước pha trn th mới c thể hiểu được cc qui ước v v dụ sau đ.

 

1. Dấu sắc ở vần ngược (1 qui ước):

 

Vần ngược l vần chỉ c dấu sắc hoặc dấu nặng, c phụ m cuối l: c, ch, p, t (Vd: oc, ach, up, ơt, ). Khi đọc vần ngược khng c dấu, nghe giống như đọc vần ngược c dấu sắc, như: oc-c, achch, up-p, ơt-ớt, .

Do đ, một qui ước đầu tin l:

Bỏ bớt dấu sắc ở vần ngược Vd: bưc = bức, nup = np, trot lọt = trt lọt.

 

2. Y v Uy (3 qui ước):

 

I thay Y Vd: i t = y t, l tr = l tr.

Ngoại trừ: Vần AY, Y vẫn l AY, Y Vd: ngy ấy = ngy ấy.

Y thay UY Vd: th = thy, byt = but, lỵ = lụy.

 

3. Phụ m đầu chữ (9 qui ước):

 

F thay PH Vd: fải = phải.

C thay K Vd: cẻ = kẻ, cể = kể, cn = kn.

K thay KH Vd: ki k kăn = khi kh khăn.

Z thay D Vd: z = d, zo zự = do dự.

D thay Đ Vd: di du d = đi đu đ.

J thay GI Vd: j j = gi g, jữ jn = giữ gn, z j = d g.

G thay GH Vd: ge = ghe, gế = ghế, g = gh.

W thay NG, NGH Vd: we = nghe, wề = nghề, = nghĩ.

Q thay QU Vd: qay = quay, qn = qun, qệt = quệt.

 

4. Phụ m cuối chữ (3 qui ước):

 

G thay NG Vd: xoog = xoong, trg mog = trng mong.

H thay NH  Vd: hoh = honh, huh = hunh, qah = quanh.

K thay CH Vd: hoạk = hoạch, wuệk = nguệch, tak bạk = tch bạch.

 

5. Vần Nguyn m ghp + chữ ci (17 qui ước + 1 ngoại lệ):

 

Đy l phần cuối cng nhưng quan trọng nhất v n trnh by cch tốc k c hệ thống cho 52 vần, vốn c 3 hoặc 4 chữ ci, xuống cn chỉ 2 chữ ci mỗi vần.

 

Tiếng Việt hiện c tất cả 57 vần Nguyn m ghp + chữ ci.

Trong đ, 5 vần: oong, oanh, unh, oach, uch đ được tốc k l: oog, oah, uh, oak, uk như vừa trnh by ở trn (xem v dụ phần B.4).

 

Cn lại 52 vần:

- I: it, ip, ic, in, im, ing, iu.

- Y: yt, yn, ym, yng, yu.

- UY: uyt, uyn.

- U: ut, uc, un, um, ung, ui.

- ƯƠ: ươt, ươp, ươc, ươn, ươm, ương, ươi, ươu.

- UƠ: uơt, uơn.

- U: ut, un, ung, uy.

- OĂ: oăt, oăc, oăn, oăm, oăng.

- OE: oet, oen, oem, oeo.

- OA: oat, oap, oac, oan, oam, oang, oai, oay, oao.

 

52 vần ny l sự kết hợp giữa: Cc nguyn m ghp v Cc chữ ci cuối.

- Cc nguyn m ghp l: i hay y, uy, u, ươ, uơ, u, oă, oe, oa

- Cc chữ ci cuối l: t, p, c, n, m, ng, i hay y, o hay u.

 

52 vần nầy được tốc k cn 2 chữ ci cho mỗi vần, bằng cch:

- Rt gọn nguyn m ghp cn một nguyn m.

- Đồng thời, thay chữ ci cuối bằng một chữ ci khc.

 

Rt gọn nguyn m ghp cn một nguyn m. C 9 qui ước v 1 ngoại lệ:

I thay I hay Y

Y thay UY

U thay U

Ư thay ƯƠ 

Ơ thay UƠ 

thay U 

Ă thay OĂ 

E thay OE 

O thay OA (Ngoại lệ: A thay OA, cho vần oay)

 

Thay chữ ci cuối bằng một chữ ci khc. C 8 qui ước:

D thay T

F thay P

S thay C

L thay N

V thay M

Z thay NG

J thay I, Y

W thay O, U

 

Rp 9 nguyn m rt gọn vo 8 chữ ci cuối khc, ta tốc k được 52 vần trn mỗi vần chỉ cn 2 chữ ci.

Do đ, chỉ cần nhớ 18 qui ước trn, ta sẽ hiểu được cch tốc k 52 vần trn như sau:

 

- id, if, is, il, iv, iz, iw = it, ip, ic, in, im, ing, iu.

- id, il, iv, iz, iw = yt, yn, ym, yng, yu. (khi i ở đầu từ)

V dụ: fịd = phiệt, id = yết, kid = khiết, zịd = diệt

kif = khiếp, wịf = nghiệp.

tis vịs = tiếc việc.

fil = phin, l = yến, qil = quyn.

fv = phiếm, ỉv = yểm, wiv = nghim. 

iz = yng, jz = giếng, wiz = nghing.

fw = phiếu, w = yếu, dw = điều. (12)

 

- yd, yl = uyt, uyn.

V dụ: kyd = khuyết, tyd = tuyết, tỵd = tuyệt.    

kyl = khuyn, ll = luyến. (2+12=14)

 

- ud, us, ul, uv, uz, uj = ut, uc, un, um, ung, ui.

V dụ: nud = nuốt, rụd = ruột.  

cus = cuốc.

kul = khun, lul = lun.

lụv thụv = luộm thuộm.

z = uống.

cj = cuối. (6+14=20)

 

- ưd, ưf, ưs, ưl, ưv, ưz, ưj, ưw = ươt, ươp, ươc, ươn, ươm, ương, ươi, ươu.

V dụ: lưd = lướt.

cưf = cướp.

dựs = được, zựs = dược, fưs = phước.

lựl = lượn.

bưv bứv = bươm bướm.

fưz = phương, gưz = gương.

tưj cừj = tươi cười.

rựw = rượu. (8+20=28)

 

- ơd, ơl = uơt, uơn.

V dụ: hợd = huợt.

hỡl = huỡn. (2+28=30)

 

- d, l, z, j = ut, un, ung, uy.

V dụ: kd = khuất, lậd = luật.

kl = khun, tầl = tuần.

bg kz = bng khung.

kj kỏa = khuy khỏa. (4+30=34)

 

- ăd, ăs, ăl, ăv, ăz = oăt, oăc, oăn, oăm, oăng.

V dụ: chăd = choắt, wặd = ngoặt. 

hặs = hoặc, s = ngoắc.

xăl = xoăn.

kăv = khoăm.

hẵz = hoẵng, kắz = khoắng. (5+34=39)

 

- ed, el, ev, ew = oet, oen, oem, oeo.

V dụ: ked = khot, le lẹd = le loẹt.

hel = hoen.

wev wv = ngoem ngom.

wẻw = ngoẻo. (4+39=43)

 

- od, of, os, ol, ov, oz, oj, aj (ngoại lệ cho vần oay), ow = oat, oap, oac, oan, oam, oang, oai, oay, oao.

V dụ: kod = khot, lọd = loạt.

wof = ngop.

kos = khoc, tọs = toạc.

hl tl = hon ton.

wọv = ngoạm.

hz = hong, kỏz = khoảng.

kj = khoi, wj = ngoi.

Ngoại lệ: AJ = oay Vd: laj haj = loay hoay.

wow = ngoao. (9+43=52)

 

B. BẢNG TM TẮT

 

Xin xem Bảng tm tắt Tốc k Chữ Việt Nhanh ở đường dẫn sau:
http://chuvietnhanh.sourceforge.net/BangTomTatTocKyCVN(CoDau).pdf
Hoặc xem dưới đy:


 

 

C. HAI ĐOẠN THƠ CHỮ TỐC K

 

Một khi nhớ được ton bộ qui ước tốc k (33 qui ước + 1 ngoại lệ) v hiểu cc v dụ ở trn, ta dễ dng hiểu hai đoạn thơ viết bằng chữ tốc k sau đy.

 

Bi thơ ng đồ của Vũ Đnh Lin viết bằng chữ tốc k:
Mỗi năm hoa do nở

Mỗi năm hoa đo nở
Lại thấy g dồ j

Lại thấy ng đồ gi

By mực tu, jấy dỏ
By mực tu, giấy đỏ

Bn fố dg wừj qa
Bn phố đng người qua

 

Bao nhiw wừj thu vid

Bao nhiu người thu viết
Tấm tăc wợi ken ti

Tấm tắc ngợi khen ti
Hoa tay thảo nhữg net

Hoa tay thảo những nt
Như fựz ma rồg bay

Như phượng ma rồng bay

 

Nhưg mỗi năm, mỗi vắg

Nhưng mỗi năm, mỗi vắng
Wừj thu vid nay du

Người thu viết nay đu
Jấy dỏ bl kg thấm

Giấy đỏ buồn khng thắm
Mực dọg trog wil sầu

Mực đọng trong nghin sầu

g dồ vẫn wồi dấy
ng đồ vẫn ngồi đấy

Qa dừz kg ai hay
Qua đường khng ai hay

L vg rơi trn jấy
L vng rơi trn giấy

Wj trời mưa bụi bay

Ngoi trời mưa bụi bay

Năm nay do lại nở
Năm nay đo lại nở

Kg thấy g dồ xưa

Khng thấy ng đồ xưa
Nhữg wừj mul năm cũ

Những người mun năm cũ
Hồn ở du by jờ

Hồn ở đu by giờ?

 

Đoạn đầu Truyện Kiều của thi ho Nguyễn Du viết bằng chữ tốc k:

Trăm năm trog ci wừj ta                  

Trăm năm trong ci người ta                 

Chữ ti chữ mệh ko l get nhau           

Chữ ti chữ mệnh kho l ght nhau   

Trải qa một cụs bể zu                        

Trải qua một cuộc bể du                     

Nhữg dw trg thấy m dau dớn lg        

Những điều trng thấy m đau đớn lng   

 

Lạ j bỉ săc tư fog                              

Lạ g bỉ sắc tư phong                           

Trời xah qen thi m hồg dh gen          

Trời xanh quen thi m hồng đnh ghen  

Cảo thơm lần jở trưs dn                     

Cảo thơm lần giở trước đn                  

Fog th c lục cn trỳl sử xah               

Phong tnh c lục cn truyền sử xanh

 

Rằg năm Ja Tĩh trw Mih         

Rằng năm Gia Tĩnh triều Minh

Bốn fưz fẳg lặg hai cih vữg vg

Bốn phương phẳng lặng hai kinh vững vng

C nh vil wọj họ Vưz

C nh vin ngoại họ Vương

Ja tư wĩ cũg thừz thừz bậc trug

Gia tư nghĩ cũng thường thường bậc trung

 

Một trai con thứ rt lg

Một trai con thứ rốt lng

Vưz Qan l chữ, nối jg nho ja

Vương Quan l chữ, nối ging nho gia

Dầu lg hai ả tố nga

Đầu lng hai ả tố nga

Th Cw l chị, em l Th Vn

Thy Kiều l chị, em l Thy Vn

 

Mai ct cak, tyd tih thần

Mai cốt cch, tuyết tinh thần

Một wừj một vẻ, mừj fn vẹn mừj

Một người một vẻ, mười phn vẹn mười

D. LỜI CUỐI

 

1. Cch tốc k nầy được TS. Ng Đnh Học, tc giả bộ g WinVNKey http://winvnkey.sf.net , tch hợp ton bộ cch tốc k (chỉ trừ: i = y, y = uy) vo WinVNKey, để tạo ra một phương php mới g tắt chữ Việt. G chữ tốc k m my tnh vẫn hiện ra chữ Việt trọn vẹn.
Kết quả, chỉ cần g tối đa 3 lần phm cho hơn 99.99% từ Việt khi chng l thanh ngang; v tối đa 4 lần phm khi c dấu: sắc, huyền, hỏi, ng, nặng.
Chỉ cần nhớ cch tốc k, tải xuống WinVNKey v theo hướng dẫn ở bi Phương php mới g tắt chữ Việt http://chuvietnhanh.sf.net/PhuongPhapMoiGoTatChuViet.htm (hoặc https://www.tinhte.vn/threads/phuong-phap-moi-go-tat-chu-viet.2384297/).

 

2. Gần đy, nhn đọc bi viết ny, nh gio Đặng Thi Long (Đại học Sư phạm Ton - H Nội) thấy vần ương c tần suất sử dụng cao trong tiếng Việt nn đ đề nghị khi đứng cuối từ (hoặc đứng một mnh), c thể thay thế ương bằng chữ z (ni cch khc, bỏ bớt chữ ư trong tổ hợp ưz của hệ thống CVN hiện hnh). Xin mời đọc bi Hồn Trương Ba Da hng thịt của nh gio Đặng Thi Long ở: http://chuvietnhanh.sourceforge.net/HonTruongBaDaHangThit.htm .

 

3. Một số tốc k l của những người khc đ nu ra khi bn về vấn đề cải tiến chữ quốc ngữ hoặc về tốc k chữ Việt.

Sau đy l xuất xứ của chng:

 

-         Bỏ bớt dấu sắc ở vần ngược: Được thấy đầu tin trong bi viết của ng Dương Tự Nguyn: Một kiến về sự sửa đổi chữ quốc ngữ, Văn học tạp ch, số 5, 15-10-1932, v cc số tiếp theo. (trch sch Vấn đề cải tiến chữ quốc ngữ, Nxb. Văn Ha, H Nội, 1961, tr.79).

-         I thay Y: I thay cho y khi y l nguyn m duy nhất trong chữ được thấy trong tự điển: Nouveau Dictionnaire Franais-Annamite, Imp. de la Mission, Si Gn, 1922. (trch sch 100 năm pht triển tiếng Việt, Phụng Nghi, Nxb Văn Nghệ, Hoa Kỳ, 1999, tr.134).

-         Y thay UY: Được thấy đầu tin trong cc tham luận của ng Nguyễn Trọng Phấn, Hong Tụy, Nng ch Thy v Ph Đức Thnh, đọc tại hội nghị về Vấn đề cải tiến chữ quốc ngữ năm 1960 tại H Nội. (sđd. Vấn đề cải tiến chữ quốc ngữ, tr.309, 335, 341, 348).

-         F thay PH: Đề nghị của ng Ng quang Chu, in trong sch Chữ của dn tộc, H Nội, 1946, tr.122. (sđd. Vấn đề cải tiến chữ quốc ngữ, tr.62).

-         C thay K: Đề nghị ny của ng Ng quang Chu, in trong sch Chữ của dn tộc, H Nội, 1946, tr.122. (sđd. Vấn đề cải tiến chữ quốc ngữ, tr.62).

-         K thay KH: Được thấy đầu tin ở cc tham luận của ng Hong Tụy v ng Ph Đức Thnh, đọc tại hội nghị về Vấn đề cải tiến chữ quốc ngữ, năm 1960 tại H Nội. (sđd. Vấn đề cải tiến chữ quốc ngữ, tr.335, 348).

-         Z thay D: Đề nghị ny được thấy đầu tin trong sch của ng E.F. Aymonier, Nos transcriptions, Excursions et Reconnaissances, Saigon, 1886, tome XII. (sđd. Vấn đề cải tiến chữ quốc ngữ, tr.45).

-         D thay Đ: Đề nghị ny của ng Legrand de la Liraye, in trong tự điển Dictionnaire lmentaire annamite-franais, Saigon, 1868, tr.3. (sđd. Vấn đề cải tiến chữ quốc ngữ, tr.43).

-         J thay GI v G thay GH: Đề nghị ny của ng E.F. Aymonier, in trong Nos transcriptions, Excursions et Reconnaissances, Saigon, 1886, tome XII. (sđd. Vấn đề cải tiến chữ quốc ngữ, tr.45).

-         W thay NG v NGH: Gần đy, nhn đọc bi viết ny, TS. Nguyễn Vĩnh-Trng thấy chữ W chưa được dng ở vị tr phụ m đầu nn đ đề nghị dng W thay cho hai phụ m đầu NG v NGH (W = NG =NGH). Xin mời đọc bi C nn thm phụ m đầu W trong Tốc K Chữ Việt chăng? của TS. Nguyễn Vĩnh-Trng ở:

http://chuvietnhanh.sf.net/ThemPhuAmDauWTrongTocKyChuViet.htm (hoặc ở http://chimviet.free.fr/ngonngu/nguyenvinhtrang/nvtrn054_VietTatChuViet.htm).

-         Q thay QU: Được thấy trong tham luận của ng Hong Tụy, đọc tại hội nghị về Vấn đề cải tiến chữ quốc ngữ năm 1960 tại H Nội. (sđd. Vấn đề cải tiến chữ quốc ngữ, tr.335).

-         Bỏ bớt N ở phụ m cuối chữ NG v NH: Đề nghị ny tuy chưa ai chnh thức nu ra nhưng lu nay nhiều người vẫn thường bỏ bớt n ở phụ m cuối ng v nh để viết cho nhanh.

 

 

Trần Tư Bnh (Email: tubinhtran@gmail.com, Website: Chữ Việt Nhanh http://chuvietnhanh.sf.net ,

Facebook: http://facebook.com/tubinhtran).

 

 

Về Trang Chnh

Ch Vit Nhanh